Misvattingen.nl
Kaft

Verbeteringen en aanvul­lingen

Aardrijkskunde

De Rijn komt bij Lobith ons land binnen. Er staat op pagina 27 dat pas bij Millingen de Rijn ‘helemaal van ons’ is. Men zou kunnen volhouden dat daar niet langer de Rijn stroomt, maar het Bijlands Kanaal (men zegt: Bielands). Dat werd tussen 1773 en 1776 gegraven om een bocht in de rivier af te snijden en de afwatering te verbeteren. Op de kaart hieronder (pdf) ligt de Spijkse Dijk linksonder en de Millingse Bandijk rechts.

Volgens Rijkswaterstaat heet de Rijn zodra die bij Spijk binnenkomt Boven-Rijn en ‘het gedeelte tussen Tolkamer en het Pannerdensch Kanaal wordt ook wel het Bijlands Kanaal genoemd’. Bijlands Kanaal

12 februari 2020


Gezondheid

In spinazie zit veel ijzer. De in anekdotes vaak genoemde Emil Wolff — vanaf 1870 Emil von Wolff — middelde twee waarden uit eerder onderzoek en kwam uit op 3,35 procent ijzeroxide in tot as verbrande spinazie (de tabellen staan in Wolffs boek op pagina 101 van deel I en op pagina 128 van deel II), en dat heeft Jan Willem Nienhuys herleid naar de moder­nere waarden 386 milligram ijzer per 100 gram droge bestand­delen, en uiteraard niet per 100 milligram, zoals bij mij op pagina 180 staat.

27 april 2020


Wetenschap

De zwarte doos is naar Black genoemd. Deze misvatting doet alleen in Nederland de ronde — geen wonder, weten we nu dankzij Henk Hemelaar: het verhaal is op 2 april 1991 gelanceerd door Trouw-redacteur Ruud Verdonck voor de onvolprezen rubriek ‘Het Genootschap’. Verdonck introduceert verzekeringsagent Hugh Black (1898–1 april 1961), in Schotland opgegroeid maar met Belgische grootouders, Amedee en Cecile Zwart uit Oudenaarde. Black diende het voorstel de vluchtgegevens te registreren in 1951 bij Lloyd’s in Londen in, aldus nog steeds Verdonck, maar toen zijn apparaat zes jaar later verplicht werd gesteld, was iedereen vergeten dat ‘Black box’ eigenlijk een eponiem was...

Een week later meldde de rubriek voor de zekerheid nog maar eens nadrukkelijk dat het heus een 1 aprilgrap was, maar toen had het verhaal al vleugels gekregen.

25 september 2020


Kunst

Rousseau bedacht de term ‘nobele wilde’. Het idee van de nobele wilde valt het eerst in het verslag van de Franse advocaat Marc Lescarbot over zijn bezoeken in 1606 aan de Míkmaq in Noordoost-Canada — het ‘nobele’ sloeg op het feit dat de indianen de jacht bedreven, een recht dat in Europa aan de adel was voorbe­houden. De term werd geïntro­duceerd door John Dryden, die in 1672 dichtte: ‘When wild in woods the noble savage ran.’

Jean-Jacques Rousseau (1712–1778) gebruikt de term nergens in zijn werken, zo betoogt antropoloog Ter Ellingson in zijn The myth of the noble savage (Berkeley, 2001). Pas in 1859 duikt de combinatie weer op in een rede van de Britse racistische diplomaat John Crawfurd, die ermee de idealen van sociale hervormings­beweging weghoonde. Hij citeert Dryden, schetst een ellendig beeld van primitieve samen­levingen, en haalt dan Rousseau erbij: die ‘zeer excentrieke filosoof’, zei hij, was jaloers op de wilden, maar ‘een nachtje bij de Vuurlanders zou hem vast tot een verstan­diger conclusie brengen’.

De nobele wilde werd bedacht, aldus Ellingson, als stroman voor een politieke agenda, en daarvoor dient hij nog steeds — voor elke politieke agenda.

27 april 2020


Algemene ontwikkeling

Een vulpen gaat naar je hand staan. Een correctie die ik al vele drukken eerder had moeten invoeren: het puntje van de pen bestaat al ongeveer een eeuw niet meer uit het zeldzame en dure iridium, maar uit een legering van verwante metalen, vooral wolfraam met ruthenium, rhodium en rhenium. Ook al heet het nog wel vaak ‘iridium’.

13 oktober 2020


Kaft
Koop het boek