Hans van Maanen

Encyclopedie van misvattingen

Lichamelijke ontwikkeling

Filippides liep van Marathon naar Athene
Ter ere van Filippides werd in 1896, bij de eerste moderne Olympische Spelen, de marathonloop ingesteld. Filippides, zo heette het toen, holde in 490 v.Chr. van Marathon naar Athene om de overwinning op de Perzen te melden en viel daarna dood neer. Hoe de organisatoren aan het verhaal kwamen is niet bekend --- ze hebben het in ieder geval niet uit de klassieke bronnen.
Filippides liep volgens Herodotus niet naar Athene maar naar Sparta, hij was een professionele hardloper, deed er twee dagen over, en viel niet ter plekke dood neer. Filippides was door de Atheense veldheren in Marathon naar Sparta gestuurd om hulp te halen in de strijd tegen de Perzen, maar de Spartanen moesten het verzoek afwijzen: zij zeiden volgens hun wetten niet weg te kunnen omdat het nog geen volle maan was geweest --- wat de ware reden was, zullen we waarschijnlijk nooit weten. Toen de Spartaanse troepen ruim een week alsnog later in Marathon arriveerden, hadden de Atheners de klus al geklaard.
Pas aan het begin van onze jaartelling duikt een variant op, in Plutarchus' Moralia (IV, 25): 'Herakleides Pontikos beweert in zijn geschiedwerk dat Thersippos van Eroiadai het nieuws over de slag bij Marathon overbracht, maar de meeste historici zeggen dat het Eukles was, die in volle wapenrusting, nog heet van de strijd, kwam aanrennen en bij de huizen van de bestuurders binnenviel. Het enige wat hij nog kon uitbrengen was: 'Hoera, we hebben gewonnen!' Direct daarna stierf hij.'
Dit relaas werd opgesteld zes eeuwen na het incident, en weer vijftig jaar later, rond 175 n.Chr., verbindt Lucianus voor het eerst de ren van Marathon naar Athene met de naam van Filippides --- in nog latere overleveringen verandert de naam nog wel eens in Feidippides.

Van Marathon naar Athene is 42,195 kilometer

Olympisch goud is goud

Vrouwen zijn slechter in sport dan mannen

Sommige atleten kunnen lang in de lucht blijven hangen

Basketballers kunnen 'op schot' raken

Stretchen scheelt

Hardlopen helpt tegen depressie

Een twaalfmeterjacht is twaalf meter lang

Niet met eb de zee in

Niet in koud water springen als je 't warm hebt

Niet zwemmen na het eten
Dankzij het voortschrijden van de techniek is het tegenwoordig betrekkelijk eenvoudig geworden de wetenschappelijke literatuur door te pluizen. Uittreksels van alle artikelen die de afgelopen tientallen jaren in de belangrijke vakbladen zijn verschenen, zijn in een handomdraai op het internet in te zien. Een zoekopdracht met 'overlijden', 'zwemmen' en 'eten' of 'maaltijd' plus varianten leverde niets op: nergens is een enkel geval beschreven waarbij iemand is overleden tijdens het zwemmen na het eten van een maaltijd.
Het zou ook wel raar zijn. Al eeuwen leveren talloze arbeiders en boeren direct na de maaltijd zware lichamelijke inspanningen, en dan is het levensgevaarlijk om met een volle maag te gaan zwemmen?
Wetenschapsjournalist Karel Knip herleidt de waarschuwing tot het proefschrift van de Franse arts Eugène-Louis-Anatole Lelam, die in 1911 promoveerde op De la natation au point de vue médical. De dokter experimenteerde, zoals toen vaker gebeurde, op zichzelf: hij gebruikte een zware maaltijd en ging dan na vijf minuten zwemmen. Steeds werd hij overvallen door duizelingen, onpasselijkheid, hoofdpijn en andere klachten (NRC Handelsblad, 30 juni 2012).
In een brochure van het Amerikaanse Rode Kruis uit de jaren vijftig van de twintigste eeuw is het allemaal nog veel erger, daarin wordt vermetelen die toch willen zwemmen binnen een uur na het eten, maagkrampen en zelfs een wisse verdinkingsdood voorgespiegeld. Toen sportfysioloog Arthur Steinhaus het Rode Kruis echter vroeg waar ze hun advies op baseerden, beriep het zich op deskundigen --- maar, schreef Steinhaus, `er is geen aanwijzing dat enige dokter in het forum objectief bewijs voor de opinie had' (Journal of Health, Physical Education, Recreation, dl. 32 (1961), p. 59). Volgens Steinhaus bestaat er niet zoiets als maagkramp, en is er nog nooit iemand verdronken omdat hij de waarschuwing in de wind had geslagen. Spierkrampen tijdens het zwemmen zijn niet ondenkbaar, en die treden misschien eerder op bij een volle maag, maar iedere zwemmer kan die gemakkelijk de baas --- desnoods door gewoon af te wachten tot ze overgaan.
De vermaning is uit de recente brochures van het Rode Kruis geschrapt.

Een badmuts is hygiënisch

Geen seks voor de wedstrijd

Wie bij golfen 'par' speelt, speelt middelmatig

Edmund Hillary zei: 'Omdat hij er staat.'

De tennisterm 'love' komt van het Franse 'l'oeuf'

De zevende game in de set is cruciaal

De tweepuntenregel is in het voordeel van de zwakste

Bij judo is de zwarte band het hoogst

Staunton ontwierp de moderne schaakstukken

Damslag gaat voor