Hans van Maanen

Encyclopedie van misvattingen

Kunst

De Kolossos stond wijdbeens voor de haven van Rodos

Dante schreef de Divina commedia

Clemens non Papa wilde niet met de paus worden verward

El Greco had een oogafwijking

Marnix van Sint-Aldegonde schreef het Wilhelmus

P. C. Hooft leidde de Muiderkring

Alexander Pope schreef: 'A little knowledge is a dangerous thing.'

Bachs muziek was bijna verloren gegaan

Händel wist met de Water music de gunst van de koning te herwinnen

Albinoni schreef het befaamde Adagio in g-klein

Mozarts tweede naam was Amadeus

Salieri joeg Mozart de dood in

Mozart werd in noodweer begraven

Mozart werd niet eens een behoorlijke begrafenis gegund

Beethoven schreef 'Für Elise' voor Elise
Beethoven schreef zijn Klavierstück in a-klein in twee fasen: de eerste versies rond 1810, de definitieve in 1822 --- van een spontane opwelling van een verliefde componist lijkt in ieder geval geen sprake. Het manuscript werd in 1865 teruggevonden in de nalatenschap van Therese Malfatti, een door Beethoven bewonderde, en waarschijnlijk aanbeden, pianiste. Volgens de vinder van het manuscript, de musicoloog Ludwig Nohl, droeg het de opdracht 'Für Elise am 27 April zur Erinnerung von L. v. Bthvn'. Zo werd het gepubliceerd en zo werd het beroemd.
Maar, zeiden latere onderzoekers, Beethoven heeft nooit een Elise gekend. Nohl zal niet goed gekeken hebben: er stond niet 'Für Elise' maar 'Für Therese'. Sindsdien lopen de emoties hoog op in musicologenland --- het manuscript dat Nohl onder ogen kreeg is daarna opnieuw verdwenen.
Er zijn wel een aantal Elises geopperd die in aanmerking zouden kunnen komen, maar tegen alle kandidaten is ook wel weer wat ingebracht. Beethovens handschrift was abominabel, maar dat een kenner 'Elise' leest waar 'Therese' staat, is ook onwaarschijnlijk.
De discussie gaat voort; in 2013 opperde de musicoloog Michael Lorenz dat de opdracht 'Für Elise' er pas veel later bijgeschreven is, toen het manuscript aan een Elise cadeau werd gedaan.

Rousseau bedacht de term 'nobele wilde'

Voltaire zei: 'Ik ben het oneens met wat u zegt, maar ik zal uw recht om het te zeggen met mijn leven verdedigen.'

Frankenstein was een monster

Heine schreef: 'Mein Liebchen was willst du noch mehr.'

Heine wilde naar Nederland vluchten als de wereld verging

Goethe riep op zijn sterfbed: 'Mehr Licht!'

Jules Verne heeft nooit gereisd

Barbertje moet hangen, zei Multatuli

Lewis Carroll stuurde koningin Victoria een wiskundeboek

Hans Brinker stak zijn vinger in de dijk

Nietzsche bedacht de term 'übermensch'

Van Gogh sneed zijn oor af
In het najaar van 1888 had Vincent van Gogh zijn collega Paul Gauguin te gast in Arles. De twee maakten allengs meer ruzie en tegen de kerst besloot Gauguin terug te gaan naar Parijs. De aankondiging viel slecht bij de toch al labiele Van Gogh, en op de avond van 24 december sneed hij met een scheermes zijn linkeroor af. Niet het hele oor, zoals aanvankelijk in de kranten stond en zoals zijn eerste behandelaar Félix Rey het later aan iedereen vertelde (B. Murphy: Van Goghs oor: het ware verhaal, Amsterdam 2016), maar slechts het onderste deel, iets meer dan het lelletje. Op een tekening van Van Gogh op zijn doodsbed heeft hij zijn linkeroor nog, alleen de onderhelft is wat vaag getekend.
Mensen die hem in zijn laatste anderhalf jaar hebben gekend, zoals de vrouw van zijn broer Theo en zijn collega's Signac en Gachet, bezweren dat Vincent slechts een stuk van zijn oor heeft afgesneden. Ook de belangrijkste biografen van Van Gogh houden het daarop.

Herman Gorter schreef: 'Een nieuwe lente, een nieuw geluid.'

Sherlock Holmes zei altijd: 'Elementary, my dear Watson.'

Iemand schreeuwt op De schreeuw

Happy birthday is een volksliedje
Anders dan 'Er is er een jarig hoera hoera' stamt 'Happy birthday' niet uit de volksmuziek. Het werd in 1893 gepubliceerd door de zussen Mildred en Patty Hill uit Louisville in de Amerikaanse staat Kentucky. Mildred was musicoloog en pianist en schreef de melodie, Patty was kleuterleidster en zorgde voor de tekst. Hun bundel Song stories for the kindergarten moest voorzien in eenvoudige doch smaakvolle muziek voor jonge kinderen.
Het liedje heette aanvankelijk 'Good-morn­ing to all'. Bij verjaardagen werden de eerste regels, 'Good-morning to you', al snel gezongen als 'Happy birthday to you', en zo werd het in andere bloemlezingen opgenomen en kon het --- met het vieren van verjaardagen --- aan zijn opmars beginnen.
In 1935 publiceerde hun uitgever, Clayton Summy, een nieuw pianoarrangement en een tweede couplet onder andere namen, en claimde het auteursrecht op 'Happy birthday'. Warner/Chappell nam in 1988 de aanspraken van Summy over, en eiste eveneens vergoedingen voor gebruik van het liedje in films en theatervoorstellingen en op televisie. Het bedrijf verdiende er lange tijd een paar miljoen dollar per jaar mee (R. Brauneis: Journal of the Copyright Society of the U.S.A., dl. 56 (2010), p. 335), maar in september 2015 bepaalde een rechter in Los Angeles dat Summy, en daarmee Warner/Chappell, geen rechten op tekst en melodie kon laten gelden.
Ook Igor Stravinsky, die in 1955 op '{Happy Birthday' varieerde met zijn 'Greeting prelude for the 80th birthday of Pierre Monteux', dacht met een volksliedje te maken te hebben. Hem werden de royalty's direct kwijtgescholden.

Mark Twain zei: 'Iedereen praat over het weer maar niemand doet er wat aan.'

Kniertje zei: 'De vis wordt duur betaald.'

Picasso schilderde de hoeren van Avignon

Gertrude Stein schreef: 'A rose is a rose is a rose.'

Roland Holst kraakte Het wassende water.

William Hearst zei: `Nieuws is wat iemand niet in de krant wil. De rest is reclame.'

Humphrey Bogart zei: 'Play it again, Sam.'

Humphrey Bogart zei: 'Drop the gun, Louis.'

Humphrey Bogart zei: 'Tennis, anyone?'

Harpo Marx was stom

Tarzan zei: 'Me Tarzan, you Jane.'

James Cagney zei: 'You dirty rat.'

Mae West zei: 'Come up and see me some time.'

Charles Boyer zei: 'Come with me to the Casbah.'

James Bond zei: 'Shaken, not stirred.'

Jo Vincent zei altijd: 'Zo, die hangt weer voor een jaartje.'

Kapitein Kirk zei: 'Beam me up, Scotty.'

J. C. Bloem schreef: 'Domweg gelukkig in de Dapperstraat.'

Men zegt 'Lucebert' op z'n Frans

Het concert van Woodstock was in Woodstock

Muziek in mineur is treurig

Een hoornist spuugt in zijn instrument

De ukelele komt uit Hawaii
De ukelele is een wat kleinere versie van de Portugese 'braga', ook wel 'machete' of 'braguinha'. Drie instrumentbouwers uit Madeira introduceerden het instrument in 1879 in Hawaii (toen nog Sandwicheilanden genoemd), op zoek naar nieuwe markten. Het Hawaiiaanse woord 'ukulele' betekent volgens de ene lezing 'springende vlo' --- de Britse legerofficier Edward Purvis, vicekamerheer van koning Kalakaua (1836--1891), was erg gecharmeerd van het nieuwe instrument en leerde het, net als de koning zelf, bespelen. Purvis kreeg de bijnaam 'Ukulele' omdat hij, klein van stuk, tijdens het spelen wilde capriolen maakte. Vervolgens ging de naam over op het instrument. Wat minder romantisch is de uitleg van koningin Lili‘uokalani, de laatste monarch van de eilanden voor de Amerikaanse staatsgreep van 1893 en eveneens vaardig ukelele-speelster: 'uku' is 'geschenk' of 'beloning', 'lele' is 'komen'.
Hawaiianen doen geen j aan het begin van 'ukulele', maar een ‘okina, een glottisslag, zeg maar een stomme medeklinker. Die klinkt ook (niet dus) tussen de twee i's van Hawaii, vandaar dat de naam ter plaatse veelal als 'Hawai‘i' wordt geschreven.

De doedelzak is een Schots muziekinstrument