Hans van Maanen

Encyclopedie van misvattingen

Biologie

Apen verlossen elkaar van vlooien

Een adder eet haar jongen op bij gevaar

Alligators eten mensen

Beren gaan in winterslaap

Bevers kunnen mikken hoe ze een boom laten vallen

Een hond kwispelt omdat hij blij is ons te zien

Een hond met een natte neus is gezond

Zevenmaal hondenleeftijd is mensenleeftijd

De inktvis vlucht achter een inktgordijn

De maaginhoud van een kameel redt gestrande reizigers

Kameleons nemen de achtergrondkleur aan

James Cook zag als eerste westerling de kangoeroes

Katten spinnen omdat ze tevreden zijn

Katten zien in het donker

Rode poezen bestaan niet

Lapjeskatten zijn altijd vrouwtjes

Kikkers laten zich langzaam opwarmen

Scharrelkippen lopen vrij rond op het erf

De klapperdief kraakt kokosnoten

Koudbloedigen zijn koudbloedig

De kreeft loopt achteruit

Krekels sjirpen met hun achterpoten

Krokodillen huilen als zij hun prooi verslinden

Lemmingen storten zich bij overbevolking massaal in zee

Een libel steekt

Het aantal stippen zegt hoe oud een lieveheersbeestje is

De mammoet was reusachtig

Een mol is blind

Muggen willen zoet bloed
Sommige mensen worden altijd door muggen geplaagd, andere nooit. De verklaring die alle mensen gedachteloos reproduceren, is dat sommige mensen nu eenmaal 'zoet bloed hebben'.
Maar kunnen muggen bloed door de huid heen ruiken? Als ze niet eerst steken, hoe weten ze dan of het bloed zoet is? Hebben muggen een tong met zoet-receptoren? Zouden muggen werkelijk net als mensen een speciale voorkeur voor zoetigheid hebben?
Hollandse muggen, zo blijkt uit onderzoek, gaan vooral af op het kooldioxide dat iedereen uitademt. Voor de rest lijkt lichaamsgeur, meer in het bijzonder zweetlucht, en nog meer in het bijzonder het mengsel van ammonia, melkzuur en verschillende vetzuren, hun voorkeur en weerzin te bepalen. 'Wij weten nog niet waar Hollandse muggen van houden,' vat de Wageningse entomoloog Willem Takken het bondig voor ons samen. Met de smaak van bloed heeft het in ieder geval niets te maken --- en is het bloed van de ene mens werkelijk zoeter dan dat van de andere? Mensen die besmet zijn met de malariaparasiet Plasmodium falciparum zijn wel degelijk aantrekkelijker voor muskieten: de parasiet manipuleert de lichaamsgeur zodat meer muggen erop afkomen (R. Lacroix e.a.: Plos Biology, dl. 3 (2005), e298).

Muilezels zijn onvruchtbaar

Muizen zijn gek op kaas

Witte neushoorns zijn wit

Olifanten zijn bang voor muizen

Olifanten sterven op een geheime plek in het oerwoud

Pauwen pronken met hun staart

Piranha's zijn levensgevaarlijk

Een schorpioen pleegt zelfmoord bij gevaar

De slang hypnotiseert zijn slachtoffer

Een wurgslang wurgt

De spons is een plant
Biologen rekenden de sponzen inderdaad tot halverwege de negentiende eeuw tot het plantenrijk. Ze lijken er ook erg op, met hun onbeweeglijkheid en hun fraaie kleuren. Maar het zijn dieren, primitieve dieren zonder mond en zonder organen.
Er bestaan tienduizend soorten sponzen; de bekendste zijn de badspons en de paardenspons. In huis gebruikt men uitsluitend het skelet van de spons --- de rest laat men eerst wegrotten. Het skelet van de badspons bestaat uit een stof die chemisch sterk verwant is aan zijde.
Een spons is, kort gezegd, geen plant omdat hij geen chlorofyl heeft. Met chlorofyl maken planten van anorganische moleculen (kooldioxide en water) organische (zoals suiker en zetmeel). Dieren kunnen dat niet: die moeten eten. Biologen hebben overigens de hoop opgegeven de grenzen tussen dierenrijk en plantenrijk scherp te krijgen: er zijn parasitaire planten die geen chlorofyl hebben, er zijn planten die vlees eten, en er zijn levende wezens die de ene keer in hun eigen voedsel voorzien en dus plant zijn, maar zich bij een andere gelegenheid als dier gedragen en voedsel vangen.
En er zijn biologen die vinden dat sponzen slechts koloniŽn van samenwerkende cellen zijn.

Stieren worden razend van rood

Struisvogels steken hun kop in het zand

De beet van de tarantel is dodelijk

Vleermuizen oriŽnteren zich met sonar

Een vlieg heeft zuignapjes

's Winters voeren verzwakt de vogels

De walvis spuit water

Levertraan komt van walvissen

De zwarte weduwe doodt haar partner

Een worm kun je zo doormidden hakken

Een zaagvis zaagt

Een boze zwaan breekt zo je arm

Dieren kunnen het weer voorspellen

Tropisch hardhout is hard hout

Het tropisch regenwoud is de long van de wereld

Oerwoud is ongerept

Koffie komt van de koffieboon

Korstmos is mos

Mos groeit aan de noordkant van bomen

Rozen hebben doornen

Planten in de zon geen water geven!

Een zonnebloem draait met de zon mee
In een veld zonnebloemen kijken de bloemen wel allemaal dezelfde kant op, maar ze draaien niet met de zon mee. Ga zelf maar kijken: zij kijken ongeveer naar het noordoosten.
Alleen jonge planten buigen met de zon mee zodat hun top naar de zon is gericht (J. F. Carter: Sunflower science and technology, Madison 1978). 's Ochtends draaien de scheuten naar zonsopkomst, dan volgen ze, met een vertraging van 12 graden (48 minuten), de beweging van de zon overdag, en 's avonds eindigen ze kijkend naar het westen. In de nacht draaien ze door zodat ze 's ochtends de zon weer vol kunnen opwachten.
Als de plant is volgroeid, verhout de stengel --- dat moet ook wel, anders zou die de enorme bloem (eigenlijk 'bloeiwijze') niet kunnen torsen --- en dan is het met de wendbaarheid afgelopen. Voortaan wijzen de bloemen op het noordelijk halfrond naar het noordoosten, op het zuidelijk halfrond naar het zuidoosten. Zo warmen ze snel op en kunnen ze zoveel mogelijk bestuivers aantrekken (H. S. Atamian e.a.: Science, dl. 353 (2016), p. 587).
Het zou zelfs vrij onverstandig zijn om de zon te volgen, want bloemen die te veel zon krijgen, verschroeien, waarna de zaden zich niet meer kunnen ontwikkelen.